Zimą życie spowalnia. Dni są krótkie, śnieg przykrywa pola, a mróz szczypie w policzki. Mimo to wiele gatunków ptaków nie odlatuje z Polski. Radzą sobie tutaj przez całą zimę, korzystając z naszych ogrodów, parków i pól. Dla obserwatora przyrody to doskonały moment, by poznać bliżej ptaki zimujące w Polsce i zrozumieć ich strategie przetrwania.
W Polsce zimę spędza szeroka grupa gatunków ptaków – od małych wróblowatych, przez ptaki średniej wielkości, aż po większe gatunki wodne i drapieżne. Część z nich to typowe ptaki osiadłe, obecne u nas przez cały rok, inne przylatują specjalnie na okres chłodów z północy lub ze wschodu. Dzięki temu zimowy pejzaż jest dużo bogatszy, niż może się na pierwszy rzut oka wydawać.
Wróbel domowy – klasyczny mieszkaniec ludzkich osiedli; zimą trzyma się zabudowy, karmników i krzaków, korzystając z nasion i resztek pożywienia człowieka.
Mazurek – bardzo podobny do wróbla, ale z kasztanową „czapką”; zimuje w stadach, często razem z wróblami, w ogrodach i na skrajach pól.
Sikora bogatka – największa z sikor; świetnie korzysta z karmników, zjada zarówno nasiona, jak i zimujące owady czy słoninę.
Sikora modraszka – mniejsza, niebiesko‑żółta sikora; zimą często w mieszanych stadach z innymi sikorami, bardzo aktywna przy karmnikach.
Sosnówka i czubatka – leśne sikory; zimą trzymają się głównie drzew iglastych, ale mogą zaglądać do karmników bliżej lasu.
Dzwoniec – zielonkawy łuszczak z mocnym dziobem; zimą chętnie żeruje na nasionach roślin i w karmnikach z mieszanką ziaren.
Szczygieł – barwnie ubarwiony z czerwonym „pyszczkiem”; zimą często w stadach na łopianie, ostach i w karmnikach z drobnymi nasionami.
Kos – najbardziej znany przedstawiciele turdusów w Polsce. Część odlatuje, ale wiele osobników zostaje; zimą szuka owoców (jarzębina, głóg) oraz bezkręgowców na odmarzających fragmentach trawnika.
Szpak – gatunek częściowo wędrowny; coraz częściej zimuje w łagodniejsze zimy w miastach, korzystając z bogatego „stołu” ludzkiego.
Rudzik – część ptaków odlatuje, ale sporo zimuje w Polsce, trzymając się zarośli, parków, ogródków działkowych i miejsc z odkrytą ściółką.
Sójka – gromadzi jesienią żołędzie i inne nasiona; zimą często widać ją w pobliżu lasów, ogrodów i karmników z orzechami czy słonecznikiem.
Srokosz – u nas głównie osiadły; zimą poluje na małe ptaki i gryzonie na otwartych terenach z krzewami.
Sroka – bardzo dobrze przystosowana do życia przy człowieku; zimuje w miastach, na osiedlach i obrzeżach lasów, korzystając z różnych resztek pokarmu.
Wrona siwa – całoroczna w Polsce; zimą tworzy większe grupy, żerujące na polach, wysypiskach i w miastach.
Gawron – część populacji jest osiadła; zimą tworzy duże noclegowiska w miastach, żeruje na polach i trawnikach.
Kawka – typowo miejski krukowaty; zimuje w koloniach lęgowych i wspólnych noclegowiskach, często razem z gawronami.
Kruk – osiadły, terytorialny; zimą łatwiej go zauważyć na otwartych polach, przy padlinie i w pobliżu lasów.
Gołąb miejski – cały rok związany z człowiekiem; zimą korzysta z karmienia przez ludzi oraz resztek jedzenia w przestrzeni miejskiej.
Sierpówka i synogarlica turecka – gołębie osiadłe; zimą trzymają się zabudowy, karmników i sadów.
Dzięcioły i ptaki leśne
Dzięcioł duży – cały rok w tych samych lasach i parkach; zimą dobija się do nasion w szyszkach, żeruje w korze drzew, czasem odwiedza karmniki z orzechami i słoniną.
Dzięciołek – najmniejszy dzięcioł; osiadły, zimą trudniejszy do zauważenia, ale aktywnie żeruje na cienkich gałęziach i krzewach.
Pełzacz leśny i ogrodowy – drobne ptaki chodzące po pniach; zimują, zbierając owady z kory nawet w mrozie.
Kowalik – charakterystyczny „wspak chodzący” po pniach; zimą zostaje w lasach i parkach, często odwiedza karmniki, gdzie korzysta z nasion i orzechów.
Kaczka krzyżówka – bardzo liczna zimą na rzekach, stawach i w parkach; korzysta z niezamarzających wód i dokarmiania.
Łabędź niemy – coraz częściej zimuje w Polsce, jeśli znajdzie wolną od lodu wodę i łatwy dostęp do pokarmu.
Łyska – wodny ptak z białą „tarczką” na czole; zimą trzyma się głównie niezamarzających akwenów.
Myszołów zwyczajny – w większości osiadły; zimą łatwo go wypatrzyć na słupach przy drogach, skąd wypatruje gryzoni.
Puszczyk i puchacz – typowo osiadłe sowy; zimują w tych samych lasach i parkach, polując w długie zimowe noce.
Jemiołuszka – klasyczny „gość z północy”, lęgnie się w strefie tajgi i tundry, a zimą przylatuje do nas za owocami jarzębiny, jemioły czy głogu.
Gil – część populacji lęgnie się w Polsce, ale zimą pojawia się u nas dużo osobników z północy i wschodu Europy, dlatego zimą widzisz ich więcej.
Jer – krewniak zięby; gniazduje głównie w Skandynawii i północno‑wschodniej Europie, a zimą masowo schodzi na południe, w tym do Polski, często w dużych stadach.
Inne drobne ptaki z północy
Czeczotka – niewielki łuszczak z terenów subarktycznych; zimą pojawia się u nas koczowniczo, zwłaszcza tam, gdzie są olchy, brzozy i modrzewie.
Czeczotka tundrowa – rzadszy, gość z dalekiej północy, pojawia się głównie późną jesienią i zimą, w niektórych latach może być jej wyraźnie więcej.
Gatunki krukowate i drozdy
Kwiczoł – część gniazduje w Polsce, ale zimą dołączają do nich liczne ptaki z północy i wschodu, dlatego w chłodach łatwo trafić na duże stada na polach i w sadach.
Gawron i kawka – nasze populacje mieszają się zimą z ptakami z północy i wschodu; stąd ogromne, zimowe noclegowiska tych gatunków w miastach.
Ptaki wodne i drapieżne
Uhla, lodówka, niektóre gągoły i tracze – kaczki i nurkujące ptaki wodne, które przylatują zimować na Bałtyk i większe, niezamarzające zbiorniki.
Myszołów włochaty, nurogęś i inne drapieżne lub rybożerne gatunki – u części z nich Polska jest zimowiskiem, gdy ich lęgowiska na północy są skute mrozem i lodem.
Decyzja, czy zostać, czy odlecieć, zależy głównie od dostępu do pożywienia oraz możliwości przetrwania mroźnych nocy. Gatunki, które potrafią znaleźć nasiona, owoce, larwy pod korą lub skorzystać z karmników, nie muszą ryzykować dalekiej wędrówki do ciepłych krajów. Dodatkowo łagodniejsze zimy w ostatnich latach sprzyjają pozostawaniu w Polsce coraz większej liczby ptaków.
Statystyki pokazują wyraźny trend: coraz więcej ptaków migrujących decyduje się zimować w Polsce, zamiast odlatywać, zwłaszcza od lat 80.–90. XX w. Wynika to głównie z ocieplenia klimatu, łagodniejszych zim i dostępności pokarmu w miastach.
| Okres | Szacowana liczba zimujących | Źródło danych |
| 1980–1990 | <50 | OTOP wstępne dane |
| 2000–2010 | 100–200 | Monitoring OTOP |
| 2015–2020 | 250–350 | eBird/OTOP |
| 2021–2025 | 400+ (rekord 2025) | Zimowy Spis OTOP |
Wzrost liczby ptaków zimujących jest napędzany przez ocieplenie (w Grudniu 2025 temperatura potrafiła sięgać 16 stopni) oraz antropopresja (śmieci, dokarmianie); bociany białe skracają migrację do Afryki o tysiące km. Warto mieć na uwadze, że ptaki migrujące często umierają podczas podróży do ciepłych krajów. Jak podaje portal zoocia.pl na 54 bociany z założonym nadajnikiem GPS, 23 osobniki zginęły jeszcze zanim opuściły Europę. 30 bocianów straciło życie w Europie. Tylko jeden bocian doleciał na Bliski Wschód. Bociany giną na budynkach, kominach, elektrowiach wiatrowch, na wysypiskach śmieci w miejscach postoju (np. w Rumuniii czy Bułgarii). Zimowanie bocianów ogranicza ich śmiertelność o 60-75%.
Małe ptaki, takie jak sikory, rudziki czy wróbel zwyczajny, są najbardziej widoczne przy karmnikach i w miejskich ogrodach. Mimo niewielkich rozmiarów potrafią świetnie radzić sobie z mrozem, zwiększając ilość pobieranego pokarmu i nocując w gęstych krzewach lub budkach lęgowych. Ich ruchliwość, ciągłe poszukiwanie nasion oraz umiejętność korzystania z ludzkiej pomocy czynią z nich prawdziwych mistrzów przetrwania.
Zimą łatwo też zauważyć ptaki średniej wielkości, takie jak kos, sójka, kawka czy dzięcioł średni i dzięcioł duży. Te gatunki żerują często na drzewach i trawnikach, szukając owoców, orzechów, żołędzi oraz owadów ukrytych w korze. W parkach i nad wodą można spotkać również ptaki wodne średniej wielkości – kaczki krzyżówki czy łabędzie nieme, które coraz częściej zostają u nas przez całą zimę.
Coraz częściej zimę w Polsce spędza także czapla siwa, która korzysta z niezamarzających odcinków rzek, stawów i miejskich zbiorników. W takich miejscach można wypatrywać też innych gatunków ptaków związanych z wodą, na przykład nurogęsi czy tracze, a lokalnie także kormorany. Obecność tych ptaków zależy głównie od tego, czy znajdą otwartą wodę z dostępem do ryb i bezpieczne miejsca noclegowe.
Ptaki odlatujące do ciepłych krajów, takie jak bocian biały, jaskółka czy wilga, są silnie związane z dostępnością owadów, których zimą w Polsce po prostu brakuje. Z kolei ptaki zimujące w Polsce potrafią przejść na dietę opartą na nasionach, owocach, resztkach roślin lub drobnych bezkręgowcach, dostępnych nawet przy śniegu. To różnice w diecie i fizjologii, determinują instynktowną migrację.
Dokarmianie małych i średniej wielkości ptaków zimujących w Polsce może realnie zwiększać ich szanse na przeżycie trudniejszych okresów. W karmniku warto podawać przede wszystkim nasiona słonecznika, proso, owies, niesolone orzechy oraz kule tłuszczowe, unikając pieczywa, zwłaszcza w przypadku ptaków wodnych. Równie istotne jest utrzymywanie karmnika w czystości i zapewnianie dostępu do wody, która w mrozy szybko zamarza.
Większość gatunków ptaków zimujących w Polsce objęta jest ochroną gatunkową, co oznacza zakaz ich umyślnego płoszenia, zabijania oraz niszczenia gniazd. Zasady te wynikają m.in. z unijnej Dyrektywy Ptasiej oraz z polskiej ustawy o ochronie przyrody, która reguluje sposób postępowania wobec dzikich ptaków. W praktyce oznacza to, że pomagając ptakom, należy działać w sposób bezpieczny, bez ingerowania w ich naturalne miejsca gniazdowania.
Do najczęściej spotykanych małych ptaków zimujących w Polsce należą sikory, rudziki, czyże, gile oraz wróbel zwyczajny, który coraz częściej korzysta z pokarmu oferowanego w karmnikach.
Zimą często obserwuje się ptaki średniej wielkości, takie jak kos, sójka, kawka, dzięcioł średni i dzięcioł duży, a także kaczki krzyżówki na zbiornikach wodnych.
Nie, czapla siwa coraz częściej zimuje w Polsce, jeśli tylko znajdzie otwarte, niezamarznięte zbiorniki wodne z dostępem do ryb.
Do ptaków odlatujących na zimę zalicza się m.in. bociany białe, jaskółki, dudki, słowiki i kukułki, które potrzebują obfitości owadów, dostępnych dopiero w cieplejszym klimacie.
Tak, dobrze zaplanowany karmnik z odpowiednim pokarmem i regularnie czyszczony to realna pomoc dla zimujących ptaków, szczególnie podczas długotrwałych mrozów i śnieżyc.
Dane ogólne do kontaktu:
TURDUS K.W. SCHWARTZ S.C.
Ul. Kościelna 14
63-210 Żerków
NIP: 6172205607
Dane sklepu:
TURDUS STORE EWA SCHWARTZ
Ul kościelna 14,
63-210 Żerków
NIP: 7772757267
NIP: 7772757267
Nr Zezwolenia Weterynaryjnego: PL 3006043p
Polish 
English 
Russian